Cuốn sách cho tôi cái nhìn về vai trò hình thành nhân cách của gia đình.

Tựa gốc: Follow your heart

Tựa dịch: Trái tim mách bảo

Tác giả: Sussana Tamaro

Dịch giả: Nguyễn Huy Trọng

Xin chào, tôi là Ethan Đỗ và vẫn sẽ là những dòng review sách dài sắp đến về một trong những quyển sách đã mang đến cho tôi những nhiều điều, cả những kí ức đã bị chôn vùi, cả những chiêm nghiệm mới vẻ về giá trị cuộc sống, thời gian và bản thân mình. Mỗi con người tồn tại và sống với hai phần rõ rệt, lý trí và cảm xúc, nếu lý trí xuất phát từ những phản ứng sinh hóa giữa các neuron thần kinh thì trái tim lại đến từ những nhịp đập của con tim. Tôi giám chắc và tin tưởng rằng, ai cũng phải có lần đứng trước những ngã ba của cuộc đời, nơi bạn phải quyết định nơi nào, khi nào, ra làm sao cho những lựa chọn phía trước. Sẽ có rất nhiều con đường, nhưng tựu chung đều là ngã rẽ giữa hai lựa chọn, làm theo những điều cái đầu ta cho là đúng và đi theo hướng mà con tim ta chỉ lối. Điều tạo nên khác biệt lớn giữa động vật và con người là trí óc cực kì phát triển, nhưng cũng đừng đưa nó làm lí do để quyết định mọi thứ trong cuộc sông của mình. Tin tôi, hãy nghe theo những gì trái tim của bạn mách bảo, đúng hay sai thì chí ít hãy nên thử một lần.

Có ai đã xem qua bộ phim "Điều ba mẹ chưa kể" (Romang) của Hàn Quốc chưa nhỉ? Có ai đã khóc rất nhiều khi người bà vô tình mắc phải chứng bệnh Alzheimer, để rồi nhiều bi kịch gia đình khác diễn ra hay không? Nếu phải khóc, thì có lẽ tôi sẽ khóc nhiều hơn, vì với bạn đó là một thước phim, nhưng với tôi đó là điều đã xảy ra ở gia đình tôi. Bà ngoại. Không biết từ bao giờ, có lẽ là sau khi tôi sinh ra, nhưng từ khi tôi hoàn toàn nhận thức, và nhớ rõ từng nhận thức đó thì bà tôi đã không còn minh mẫn rồi. Chứng bệnh đưa bà về những hồi ức của ngày xưa nhiều hơn là những chuyện vừa xảy ra trước đây. Có lần, bà đòi ra khỏi nhà vì bà nhớ con nhà cũ của mình hơn, tự hỏi tôi là "chú" nào sao lại đi theo bà thế. Cái chứng nhớ rồi quên dẫn đến ti tỉ những rắc rối xoay quanh cuộc sống của gia đình. Nhưng có vẻ điều đó tốt hơn nhiều với bà bây giờ, khi tình trạng tệ hơn nhiều, tôi chưa tìm hiểu về căn bệnh, nhưng có lẽ nó đã làm giảm đi nhiều khả năng vận động của bà, khiến giờ đây ăn uống cũng đã là việc khó khăn và đi đứng, hay nói chuyện càng là điều không thể.

Nói đến thật tâm, tôi sợ nhất chữ "quên", sợ mình quên người và sợ người quên mình. Ai lại muốn một sáng thức dậy quên tất cả mọi người xung quanh, những chuyện đã làm. Ai lại muốn một sáng thức dậy tất cả những người mình từng yêu thương lại chẳng nhớ mình là ai. Chẳng ai lại muốn điều đó cả đúng không. Một điều tàn nhẫn. Người ta thường nói người già thường hay quên những chuyện gần đây, nhưng lại nhớ như in những điều đã xa lắm rồi. Người trẻ thì ngược lại, nhớ như in chuyện hôm qua, nhưng lại quên hết những hoài niệm xưa cũ. Chính vì thế đôi khi tạo ra những khoảng cách vô hình giữa các thế hệ, khi người trẻ thì thật ngây ngô, còn người già thì thông thái trai nghiệm.

Đây là cuốn sách mà tôi gọi vui là double-twist, vì nó đưa tôi đến nhiều cú lật không ngờ. Một cuốn sách với nội dung cốt lõi cô đọng, rằng khi lạc lối hãy lắng nghe nhịp đập con tim bạn, người ngoài sẽ thấy ngu ngốc, nhưng bạn lại thấy an yên.

Hãy tự hỏi liệu có bao giờ bạn có một cuộc tranh cãi với cha mẹ, hay ông bà mình hay chưa. Tôi tin rằng cái tuổi bồng bột tập trưởng thành ấy, sẽ luôn có những khoảnh khắc nào đấy vùng lên vì cái nổi loạn của mình, vì cái "tôi" đang chập chững lớn ấy. Bậc phụ huynh, hay con cái, ai cũng sẽ có những quan điểm riêng dựa vào những điều mình thấy, cảm nhận và trải qua, nhưng rồi sẽ chẳng có ai đúng, ai sai, ai dại khờ, ai trải nghiệm. Vì tất cả sẽ hiện lên trên bằng những kết quả sau cùng. Nhưng hãy cẩn thận, có đôi khi có những kết quả dễ dàng thay đổi, có đôi khi là những điều chẳng thể nào cứu vãn. Hãy thận trọng. Và nếu các bạn trẻ chưa có dịp thử đứng về phía phụ huynh trong những cuộc tranh cãi, thì hãy thử truy tìm trải nghiệm ấy qua những câu từ của quyển sách này, ở đó bạn sẽ thấy nhiều khía cạnh khác. Biết đâu bạn sẽ hiểu những điều cha mẹ, ông bà mình đang suy nghĩ hơn thì sao. Ai biết được, vì sẽ chẳng thể có phiên tòa nào phân xử được quyết định của con tim.

Đây có lẽ là quyển sách tôi cảm thấy khó review hay viết về nó nhất, vì thực sự nó để lại khá nhiều ấn tượng cho tôi, nhưng cũng để lại nhiều câu hỏi hơn về cho bản thân mình. Tôi vô tình tìm được quyển sách này tại tủ sách trong nhà, là bản tái bản lần thứ nhất, và có lẽ nó đã khá cũ khi ướm lên từng trang sách màu vàng cũ kĩ như chính từng khung hình trôi qua trong câu chuyện mà nó chứa đựng. Và có lẽ tôi sẽ phải đọc thêm nhiều lần. Nhưng không phải vì vậy mà bài post này trở nên vô giá trị, bởi tin tôi đi, đây là những cảm xúc đầu tiên, chân thật và mộc mạc nhất của tôi về quyển sách.

Quyển sách được tạo lập với tổ hợp những lá thư, thứ được coi như những lời nhắn nhủ cuối cùng của người bà dành cho người cháu. Những lá thư chưa có người nhận, vì dù ở ngay trang đầu "Gửi đến Pietro" là dòng chữ định danh người nhận, nhưng bà chưa từng gửi nó đến cho cháu mình, bà chỉ viết cho bản thân, cho cháu, nhưng ở một ngày nào đó, khi đứa cháu du học xa trở về, thì những lá thư ấy sẽ thay cho những cái ôm của người bà, nếu lỡ như bà chẳng còn trên thế giới.

Nói về tác giả của quyển sách, Susanna Tamaro, bà sinh năm 1957 tại Trieste - một thành phố nằm ở đông bắc nước Ý. Bà là tác giả của hơn 15 tựa sách viễn tưởng và hiện thực, được xuất bản ở hơn 40 quốc gia. Một trong số chúng phải kể đến tiểu thuyết Follow Your Heart (Trái tim mách bảo), hồi kí Turning Home, những bộ truyện ngắn và hàng ngàn sách cho trẻ em. Ngôn từ của bà luôn trong sáng, giàu đẹp và chất chứa nhiều cung bậc cảm xúc mà bà gửi gắm trong từng câu chữ.

Vì tác phẩm không chia chương, không chia hồi, chỉ là những lá thư liên tiếp được viết từ cuối tháng Mười Một đến cuối tháng Mười Hai năm 1992, nên có vẻ tôi sẽ đi qua cuốn sách này với một cách khác hơn, một cách đặc biệt hơn. Tôi sẽ kể ra 10 điều gì đó tôi lượm nhặt được từ những mảnh ghép của câu chuyện, tôi sẽ đưa chúng lại gần nhau. Vì là những mảnh ghép vụn vặt nên bức tranh của tôi sẽ được ghép khác đi, vì đó là những mảnh ghép tôi có bạn, có thể chúng khác những gì bạn có sau khi đọc nó đấy vì mỗi chúng ta là những chiếc radio khác nhau, đôi khi dù cùng một tầng số, cách tiếp nhận khác nhau sẽ phát ra những âm thanh khác nhau. Điều tôi mong mỏi phần nào là đưa bạn đến gần với những quyển sách tôi đã đọc và được truyền lửa từ nó, còn có yêu và đến với nó không, điều đó là do bạn, và chỉ bạn quyết định được. Thôi thì ngay bây giờ, cùng tôi, đi qua từng trang sách nhé.

Chuyện mở ra với khung cảnh buổi chiều những ngày đầu đông năm 1992, ở một căn nhà nhỏ thuộc vùng Trieste, nước Ý. Một bà cụ già 80 tuổi, Olag, cùng với chú chó của mình Buck, cô quạnh trong nhà, cho đến khi bà quyết định viết vài lá thư cho đứa cháu, Pietro, đang du học ở nước Mỹ xa xôi của mình. Qua từng ngày những bức thư như một hồi truyện dài, bao gồm những điều nhắn ngủ, những tâm tư và cả những bí mật gia đình xoay quanh 4 thế hệ từ cha mẹ bà cho đến đứa cháu thân thương. Bà Olag sinh ra và lớn lên ở một gia đình thượng lưu vào những năm đầu thế kỉ 20. Dưới áp lực xã hội đương thời, bà sinh ra không phải bởi tình yêu, cuộc hôn nhân của cha mẹ bà bắt đầu trong êm đẹp nhưng quá trình của nó đầy đau khổ và kết thúc thì cũng đầy những oán hờn. Tính cách của bà cũng thay đổi khi sống trong hoàn cảnh như thế, từ cô bé luôn vui tươi, nhanh nhảu với mọi thứ, nhiều biến cố đã biến bà trở nên lãnh đạm với mọi thứ để tránh xa những phiền toái và cái người đời nhìn vào bản thân mình. Bà đam mê khoa học và nghiên cứu, nhưng trọng nam khinh nữ luôn là thứ kiềm nó lại, bà đã dừng con đường học vấn ngay sau khi kết thúc trung học, và ước mơ đại học vẫn còn xa vời và dang dở. Bà trở nên độc lập từ nhỏ, khác với những cô gái cùng trang lứa, khi họ biết nhiều về cách quyến rũ đàn ông thì bà hoàn toàn mù mờ về điều đó, nhưng bù lại bà có tri thức, có sự tò mò và ham học hỏi, những tính cách được cho là dư thừa thời bấy giờ, và cũng trở thành điều khiến các chàng trai tán tỉnh bà chạy mất dép. Nhưng đến khi bà gặp Augusto, một anh chàng người Ý, nhưng khác nhiều với những chàng trai khác, ông đã lắng nghe bà, và sau nhiều lần mưa dầm thấm lâu bà đã cưới ông ấy. Nhưng rồi bà nhận ra, đó lại chẳng là tình yêu, chỉ là một sự cảm nhận khác đi với ông so với những tên đàn ông khác. Rồi bà phải lòng một người đàn ông đã có gia đình khác, Ernesto, mặc dù cuộc tình lần này bà đã yêu với những phần mạnh hơn của lí trí, nhưng bà đã thua trái tim mình, và đấy chính là tình yêu thật sự, họ đã có con ngoài giá thú. Dù vậy cuộc hôn nhân với người chồng hiện tại vẫn diễn ra, vì thời đấy gia đình là vững chắc đến nổi, một đứa trẻ ngoài giá thú chưa đủ để phá vỡ nó. Nhưng chưa lâu sau đó, Ernesto chết do tai nạn giao thông, bà đau khổ tột cùng và sinh ra đứa con gái với những sự bỏ bê vô tình. Và rồi người chồng hiện tại cũng ra đi do căn bệnh xơ vữa mạch máu, đến trước khi chết ông đã nói ra điều ông thầm dấu bấy nay, ông cảm nhận Ilaria rất khác xa những người trong gia đình. Và cuộc đời bà mẹ đơn thân cũng từ đấy bắt đầu. Đứa con gái của bà cũng bắt mãn với tính cách của bà, khi bà cho nó quá nhiều sự tự do và trong mắt nó bà không có cá tính. Mù quán quan điểm về nữ quyền, con gái duy nhất của bà đã có thai với một người đàn ông nào đây trong hàng tá mối tình của cô. Và đứa trẻ ra đời, khi ngay cả người mẹ của nó cũng không biết ai là cha đứa bé. Vì bất đồng trong gia đình, Ilaria đã có những sai lầm trong công việc làm ăn khi tin lấy tin để một gã bác sĩ tâm lí giả, và gánh nợ cho hắn. Bà và cô đã có cuộc cãi vã quyết liệt, khi vô tình để lộ rằng người cha đã mất không phải cha ruột của mình, cô gái đã không làm chủ được mình, và chiều hôm ấy chính cô cũng chết trong một vụ tai nạn khi đang lái xe. Thứ còn lại duy nhất của bà, Pietro, lại được bà đem về chăm sóc. Bà giấu nó về quá khứ, mặc cho những thắc mắc của trẻ con cứ lớn dần. Và cũng như mẹ nó, nó bắt mãn với cách dạy của bà, và chính cái tuổi trẻ đã thúc nó đi du học thật xa thoát khỏi bà lão ấy, nước Mỹ, một nơi mà nó đã bặt vô ăm tính.

Đó là nội dung ngắn gọn cho những gì bà Olag đã đi qua trong ngần đấy năm, bao nhiêu sóng gió, nhưng điều đau khổ đến với bà, gia đình bà, những điều bà yêu thương. Để những năm cuối đời, dù là kết thúc mở, bà vẫn sống trong một căn nhà rộng lớn, nhưng cô đơn bên chú chó Buck năm nào.

Và sau đây là 10 điều mình có được từ những điều tuyệt vời trong quyển sách này:

(1) Ilaria đòi bà mua cáo như câu chuyện "Hoàng tử bé", điều không thể xảy ra, nên bà đưa cô bé đến trại chó với hơn 400 sự lựa chọn. Cô bé mất đến 4 ngày trời để đấu tranh giữa việc chọn một chú chó có vẻ ngoài thiệt đẹp khiến mọi đứa trẻ khác phải ngưỡng mộ, và một chú chó có điều gì đấy thu hút. Và cô đã chọn một chú chó, mà người chủ cho rằng nó là xấu nhất trong cả trại này. Vì đâu đó giữa lí trí về một con có vạn người mê, và chú chó trái tim mình mách bảo. Cô bé đã chọn con tim. Và ta có Buck của ngày hôm nay, một người bạn trung thành già cõi.

(2) Với loài vật "mơ là cách để thiết lập chiến lược sống", các loài "săn mồi" luôn tìm ra phương thức mới để tìm kiếm thức ăn, trong khi "loài bị săn" chỉ bận tâm đến việc thoát hiểm thật nhanh. Điều này giống với con người, khi ta còn trẻ ta là "loài ăn thịt", khi về già lại là "loài ăn cỏ", vì người già ngủ ít, mơ cũng ít, trong khi lũ trẻ lại mơ nhiều, và mơ lớn.

(3) Một người phụ nữ biện hộ "tôi là một ả điếm" ở kiếp trước nên "tôi không thể chung thủy với chồng mình được". Việc đánh mất cội nguồn văn hóa đã là lí do cho họ lấy "tiền kiếp" làm điều vá víu cho thực tại bất định u ám của mình. Đừng đem tâm linh hay thứ gì làm bức bình phong cho những điều xấu xa ta đang làm.

(4) "Thông thường nỗi bất hạnh được di truyền qua các thế hệ phụ nữ, từ mẹ sang con theo một số các gen dị tính" và ngày càng "vững chắc và không thể diệt trừ".

(5) Khi bà Olag đi thăm con gái mình, khi cô học đại học ở Padua, khi cô chẳng thèm đếm hoài và lạnh lùng với sự xuất hiện của bà. Bà đã có thể thay đổi cô bé, nhưng "với tính hay e ngại, sự lười nhác" đã khiến bà làm theo yêu cầu rời khỏi đó của cô bé. Bà từng tin việc cho con nhiều tự do sẽ cho nó sự tự lập, nhưng đôi khi khoảng cách ấy không quá xa với sự thiếu quan tâm và không muốn dính líu. Và bà nhận ra "Tình yêu không dành cho kẻ lười nhác, dôi khi nó đòi hỏi những hành động thật quyết liệt và chính xác."

(6) Khi những đứa trẻ được đi học ở tu viện, chúng bị xếp hạng theo khoảng cách giữa những con cừu với Chúa Hài Đồng và vực thẳm. Dù bà Olag vẫn luôn tin yêu và phấn đấu hết mình nhưng con cừu của bà vẫn nằm trên miệng vực. Tất ca là vì các giáo viên chỉ quan tâm đến những sự vâng lời bên ngoài mà bỏ mặc những cố gắng bên trong. Chính điều đó đã càng khiến bà giữ mãi cảm giác u sầu trong suốt thời thiếu niên của mình. Những điều hủy hoại một đứa trẻ.

(7) Ta thường nhẹ bẫng và một cơn gió thôi cũng vứt ta xuống sông. Vì ta nhẹ bẫng nên ta nổi trên mặt nước, ta thấy mừng vì điều đó, đến lúc ta cứ mãi bị con sông ấy cuốn trôi, trôi mãi. Đến lúc ta vướng vào một cành cây, hay tản đá, như những sự việc trong cuộc sống ngăn cản ta lại, ta đã mừng vì ta đã vượt qua. Nhưng ta không biết mình đi đâu, và chẳng bao giờ tự hỏi, thời gian trôi qua khi ta bắt đầu tự hỏi "Ta đang đi đâu thế này?" thì ta đã ra tận biển khơi. Ta đã mênh mông trong công cuộc tìm kiến "trọng tâm" của mình. Và "sự xao lãng quả thật là cần thiết khi ta muốn đi đến trọng tâm và trái tim của mọi việc".

(8)"'Dối trá' có thể là tựa đề cuốn tự truyện của bà. Suốt cả cuộc đời mình, bà đã chỉ nói dối có một lần. Thế nhưng với lời nói dối ấy, bà đã hủy hoại đến ba đời người." Ai cũng sẽ có những lời nói dối, nhưng lời nói dối chính bản thân mình là lời nói dối mang lại nhiều đau khổ nhất trên thế gian. Đừng chối bỏ bản thân.

(9) "Khi ta yêu một người đàn ông" thì "không còn gì tự nhiên bằng ước muốn có một đứa con". "Đó không phải là một khát khao mang tính lý trí hay là một lựa chọn dựa trên những tiêu chuẩn, lý lẽ thông thường". Trong tình yêu ta luôn bỏ mặc lý trí, ta muốn giữ lại những gì của đối phương thật lâu, như một phần của họ, và đứa con là điều tuyệt vời hơn hết.

(10) Vào ngày 1, tháng Một, năm 2000, những con chim trên cành cây vẫn tỉnh giấc đúng giờ như chúng đã làm, vẫn hót như thường lệ, vẫn đi tìm thức ăn, vẫn như mọi ngày. Nhưng với con người thì khác, họ sẽ xây dựng một thế giới mới tốt đẹp hơn bằng thiện chí của mình.

Và trên đây là những điều cảm nhận của riêng tôi. Với quyển sách này tôi không viết quá nhiều về cảm nhận của mình vì tôi muốn chính bạn cảm nhận nó qua từng câu chữ, vì đơn giản nó rất đặc biệt. Người lớn và trẻ em "chúng ta đều sống trên cùng một thân cây, chỉ có điều là ở hai mùa hoàn toàn khác biệt."

Hãy yêu thương và quyết liệt vì điều mình mong muốn. "Khi có nhiều con đường mở ra trước mắt" hãy "ngồi yên, thật im lặng và lắng nghe trái tim" và "khi nó cất tiếng, hãy đứng lên và làm theo điều trái tim mách bảo".

Chào tạm biệt. Tôi là Ethan Đỗ và hôm nay là Thứ Hai ngày 23.03.2020.